Title here
Summary here
John N. Reynolds Usa sa labing makaikag nga hitabo sa pagka-hibalik sa kinabuhi nga akong nahibaloan mao ang kang George Lennox, usa ka nailhan nga kawatan og kabayo sa Jefferson County. Gibilanggo na siya sa ikaduhang panahon. Ang Sedwick County mipadala kaniya ngadto sa bilang-goan sa unang higayon alang sa susamang kasaypanan nga pagpangawat og mga kabayo.
Aduna bay usa ka Dios? Aduna bay labing taas nga binuhat o magmamando sa uniberso? Unsaon nako pagkahibalo? Ang tubag niini nga pangutana mahinungdanon tungod kay, kung adunay usa ka Dios ug ako wala magtagad Kaniya, unsa kahay sangputanan? Adunay mga pangutana nga nagkinahanglan og tubag. Nganong ania ako dinhi? Diin ko gikan? Unsay mahitabo human sa kamatayon? Unsay katuyoan sa akong kinabuhi? Kinahanglan nga adunay katarongan o rason sa akong paglungtad dinhi.
Ang pipila sa kinadak-ang mga gubat sa kinabuhi gipakigbisog sulod sa kasingkasing. Daghang lider sa tibuok kasaysayan ang nagtinguha sa pagsakop sa ubang kanasoran. Ang pipila ka hakog nga mga magmamando ug mga lider naghunahuna pa gani sa pagmando sa tibuok kalibotan. Ang maong mga lider nagpugos sa libolibong sundalo nga makig-away tungod sa ilang personal nga tinguha sa gahom, bahandi, ug kadungganan.
“Ug siya gidad-an nila ug mga gagmayng bata aron siya magahikap kanila; apan ang mga tinon-an nagbadlong kanila. Apan sa pagkakita ni Jesus niini, nasuko siya ug miingon kanila: Pasagdi ninyo ang mga bata nga moduol sila kanako, ug dili ninyo sila pagdid-an, kay ang gingharian sa Dios alang sa mga sama kanila. Sa pagkamatuod nagaingon ako kaninyo, bisan kinsa nga dili modawat sa gingharian sa Dios ingon sa usa ka bata, dili gayud siya makasulod niini. (Marcos 10:13-16).
Ang Bibliya mao ang pulong sa Diyos, ang walay-kataposang kamatuoran. Naglangkob kini sa asoy sa paglalang, sa pagsupak sa tawo sa Diyos, ug sa kasakit nga nahitabo sa tawo tungod sa sala. Kini nagsulti usab kanato sa gugma sa Diyos alang sa tawo sa paghimog plano sa pagluwas kaniya. Kini naghisgot sa usa ka Manluluwas nga natawo, namatay tungod sa sala sa tawo, ug nabanhaw gikan sa kamatayon alang sa kaluwasan sa tawo. Bisan kinsa nga motuo sa mensahe niini makabaton og kapasayloan sa mga sala, kalinaw sa hunahuna, gugma alang sa tanang tawo, gahom ibabaw sa sala, ug buhi nga paglaom sa kinabuhing walay kataposan.
Sayop baa ng pagtabako? Nag-ingon ba ang Biblia nga kini sala? Adunay mga pangutana, sa nagkalain-laing paagi nga kanunay ipangutana sa mga hinabako kon sila pakighisgutan mahitungod sa pagtabako. Dili, nag Biblia wala maghisgot ug piho mahitungod sa kaibog sa pagtabako. Apan naghatag kini ug mga giya kon unsaon sa katawhan, kalalakinhan, ug kababayenhan, nila pagdala ang ilang mga baruganan sa kinabuhi.
Sa Balaan nga Biblia atong mabasa, “Ug nakita ko ang mga minatay, dagko og gagmay, ug nagatindog sa atubangan sa trono; Ug gipamuklad ang mga basahon; ug may laing basahon nga gibuklad, nga mao ang basahon sa kinabuhi; ug ang mga minatay gipanghukman, ingon sa mga butang nga nahasulat sa mga basahonon sumala sa ilang mga buhat” (Revelation 20:12). Kini usa ka ebedinsya nga gilista sa Dios ang tanan.
Kaniadto walay bisan unsa niining kalibotana. Walay isda. Walay mga bitoon sa langit. Walay dagat ug matahom nga mga bulak. Ang tanan walay sulod ug ngitngit. Apan dihay Diyos. Ang Diyos adunay maayong plano. Siya naghunahuna sa usa ka matahom nga kalibotan, ug samtang Siya naghunahuna, Iyang gihimo kini. Gihimo niya kining tanan gikan sa wala. Sa dihang gibuhat sa Diyos ang bisan unsang butang, Siya miingon lamang, “mahimo kining tanan”, ug kini nahimo! Siya nagbuhat og kahayag. Siya naglalang sa mga suba ug kadagatan, sa yuta nga gitabunan sa balili, sa mga mananap, mga langgam, ug mga kahoy.
Nahibalo ka ba nga adunay libro nga nagsaysay kung giunsa paghimu ang kalibutan? Ang una nga mga pulong niini nga libro mao kini, “Sa sinugdan gibuhat sa Dios ang langit ug ang yuta.” Kahuman niini nga mga pulong, gisaysay diha kung giunsa paglalang ang kalibutan, ug mahitungud sa unang lalaki ug babaye nga nagpuyo dinhi sa yuta. Dili lang kini nagsulti kanato mahitungod sa sinugdan sa panahon, kundi nagsulti usab kun unsa ang mahitabo kahuman niini nga kinabuhi. Sa sulod niini nga libro, mabasa nato kun unsaon pagkinabuhi nga maandam kita kahuman mamatay.
Ang tumong sa Balaang Bibliya dili ang pag-focus kang Satanas ug sa iyang buhat. Bisan pa niana, daghan kita’ makita diha sa Bibliya nga nagpadayag sa iyang personalidad ug mga buhat. Si Satanas kaniadto maoy usa ka manulonda, apan siya misukol batok sa Diyos, ang iyang magbubuhat, ug gusto nga mahisama Kaniya. Ang mga buhat sa mangitngit nga gingharian ni Satanas dili bag-o. Kini maoy tipikal sa iyang mga paningkamot sa daghang katuigan sa pagpakig-away sa gingharian sa Diyos. Siya nagtanyag og kapilian sa ginahimo sa Diyos, pinaagi sa gahom sa iyang Balaang Espiritu.
“Kinsang tawohana diha kaninyo nga may usa ka gatus ka carnero, ug nga nawad-an og usa kanila, dili ba siya mobiya sa kasiyaman ug siyam sa kamingawan, ug mangita niadtong nawala, hangtud kini makaplagan niya? Ug sa makita niya kini, magapas-an niini sa iyang mga abaga nga malipayon. Ug sa iyang pag-abut sa balay, magatigum siya sa iyang mga abyan ug sa iyang mga silingan, nga magaingon kanila: Managlipay kamo uban kanako, kay akong hingkaplagan ang akong carnero nga nawala.” (Lucas 15:4-6).
Ang pag-abut sa Dios haduol na, maingon sa usa ka kawatan sa kagabhi-on wala damha (2 Pedro 3:10). Nganung haduol na? Tan-awa ang imung palibot; unsay imung makita?
“Ginoo, hain ka?” “Gikinahanglan ko ikaw.” “ Unsaon nako pagkakita kanimo?” Mao ba kini ang ginatuaw sa imong kasingkasing? Wala ba magpangab-ot, magpangita o mangandoy ang imong tibuok nga kaugalingon sa Dios? Ug unya maora ug nagpadayon siya nga halayo ug dili mo makaplagan?
Nakalantaw ka na ba sa imong palibot ug naghunahuna kung diin nagsugod ang tanan? Adunay daghang mga mananap, mga langgam, mga kahoy, ug mga tanom sa yuta. Diin sila gikan? Dinhi na ba kini sila? Unsa man ang bahin sa tawo? Tan-awa ang imong kaugalingon ug tan-awa kung giunsa ang paglihok sa imong lawas. Gigamit nimo ang imong mga mata sa pagtan-aw, ang imong mga dunggan sa pagpaminaw, ug ang imong mga tiil ug mga kamot nagtabang kanimo sa pagbuhat sa mga butang ug sa pag-adto sa mga lugar nga gusto nimong adtoan. Nahitabo na lang ba kining tanan, o gibuhat ba kini sa usa ka tawo?
Unsay kahulugan niini nga pag-uyog sa akong dughan? Kining kanunay’ng pagpangita sa kalinaw ug pahulay? Kining kamingaw nga akong gibati? Bisan kung musagol ako sa panon sa katawhan Kining sakit nga kahaw-ang grabe gayud; Ang iyang singgit tinood! Tinuod kaayo! Walay-Pulos nga kalibutan, pwede ba nimung mapalipay kini nga hingyap? Ang imung dakong tambak naghatag ba kanimo og kapahulayan? Busa taposa kining walay pulos nga mga hingyap! Tan-awa! Mga bahandi, kalipay, garbo, ug kadungganan, Atong giangkon, dyutay nga ngalan lamang! Wala sila makahatag og katagbawan! oh, ang akong kalag! Kini ang iyang singgit!
Nahibalo ka ba nga adunay Usa nga nahibalo sa tanan mahitungod kanimo? Ang Dios ang naghimu sa kalibutan ug ang tanan nga anaa niini. Si Jesus, Ang anak sa Dios , nahibalo sa tanan mong binuhatan. Nahibalo Siya sa mga hinglabay na, karon , ug sa umalabot pa. Gihigugma ka Niya ug mianhi sa kalibutan aron luwason ka gikan sa sala. Aduna Siya’y plano sa imung kinabuhi nga maghatag kanimo og kamalipayon.
Gibati kaba og kamingaw, o pagbati sa pagkasad-an ug kahadlok sa kinahiladman sa imong kasingkasing? Naghunahuna ka ba bahin sa katuyoan sa imong kinabuhi? Daghang tawo ang naningkamot sa pagpangita sa tubag niini nga pagbati. Ikaw tingali makakaplag og mga kalingawan o ubang mga kalihokan nga makapahulay kanimo gikan niining mga pagbati sa mubo nga panahon, apan unya mobalik kini, nga mas kusog pa kay sa kaniadto.
Ang tanan nagasimba og usa ka butang. Ang uban nagsimba og mga butang nga hinimo, ang uban nagsimba og usa ka tawo, ang uban nagsimba og usa ka larawan, ug ang uban nagsimba sa ilang kaugalingon. Gipakita nila ang ilang debosyon sa ilang dios sa lain-laing paagi. Samtang ang kadaghanan sa mga tawo nagahatag sa ilang debosyon niini nga mga dios, sa gihapon, adunay pagpangita ug pagtuaw sa sulod sa ilang kasingkasing. Kini nga mga tawo nakakaplag lamang og temporaryo nga kagawasan alang sa pagtuaw sa ilang kalag ug gamay ra ang kaisog nga atubangon ang ugma. Sa ilang kasubo, ang umaabot nagpabilin nga sama ra sa nangagi. Ang dios nga ilang gialagaran dili makahimo sa pagpuno sa kakulang sa ilang kinabuhi.
Sa wala pa magsugod ang panahon aduna nay Diyos. Siya ang naglalang sa kalibotan ug sa tanang butang niini. Tungod sa iyang gugma, gilalang sa Diyos ang tawo diha sa Iyang kaugalingong dagway ug gibutang siya diha sa usa ka matahom nga tanaman. Ang tawo misupak sa mga tugon sa Diyos. Kini nga pagsupak usa ka sala ug nagpahimulaag sa tawo gikan sa Diyos. Gisultihan Niya sila nga kinahanglang maghalad sila ug batan-ong mga hayop alang sa ilang mga sala. Ang maong mga halad wala magbayad alang sa ilang sala kondili nagpunting lamang ngadto sa kinadak-ang halad nga gitagana sa Diyos. Muabot ang panahon ang Diyos magpadala sa Iyang Anak nga si Jesus nganhi sa yuta aron mahimo nga kinalabwang halad alang sa mga sala sa tanang tawo.
Si Jesus nagsulti kanato nga ang mga ganghaan sa kahimayaan sirado para kanato gawas kon kita matawo pag-usab. Busa kita mangutana: Higala, natawo ka na ba pag-usab? Ikaw nga membro sa simbahan, natawo ka na ba pag-usab? Kon wala pa, nan ikaw mahisalaag. Kay si Jesus nag-ingon,” …Gawas kong ang tawo magapakatawo pag-usab, dili siya makakita sa gingharian sa Dios” (Juan 3:3). Sa tinuod walay usa nga magtinguha nga mamatay nga usa ka makasasala, o’ malaglag; nan kinahanglan magpakatawo kamo pag-usab.
Napasaylo ka na ba? Ang imong walay-kataposang kaugmaon nagdepende sa tubag niining seryosong pangutana. Ang Bibliya nagtudlo kanato nga "wala gayoy matarung, walay bisan usa" (Roma 3:10). Ang bersikulo 23 sa mao gihapong kapitulo nag-ingon, "Kay ang tanan nakasala, ug nawad-an sa himaya sa Diyos". Kinahanglang natong pangitaon ang kapasayloan sa Diyos kon buot natong maluwas gikan sa mga sangpotanan sa sala. Usa ka adlaw kita makigtagbo sa Ginoo sa paghukom. “Kay kinahanglan kitang tanan mopadayag sa atubangan sa hukmanan ni Cristo; aron ang matag-usa makadawat sa mga butang nga gibuhat sa iyang lawas, sumala sa iyang gibuhat, maayo man kini o daotan” (2 Corinto 5:10). Kita nag-atubang sa kahangturan, ug tungod niini kinahanglan nga mahibalo kita kon kita ba gipasaylo. Kon kita pasayloon, kita dawaton sa langit. Kon dili kita pasayloon, kita pagahukman sa walay katapusan nga impyerno uban sa yawa ug sa iyang mga manulonda (Mateo 25:31-34, 41).
Kini nga kalibotana usa ka lugar nga walay pahulay. Nakita nato ang mga tawo nga nagdalidali sa pagpangita og katagbawan diha sa kalihokan. Daghang tawo ang nagsakripisyo sa ilang kinabuhi sa pagtigom og mga bahandi. Ang uban nagtinguha sa tanang kalipay sa sensual nga kinabuhi. Ang uban usab gusto og dugang nga kalingawan ug mohikay sa schedule nga motrabaho og diyutay ug mas makalingawlingaw pa. Bisan pa niana, ang ilang mga espiritu wala matagbaw. Ang mga gamit, mga kalingawan, ug mga kabtangan sa ngadtongadto mawad-an na sa ilang madanihon nga kinaiya. Ang matag bag-ong kalingawan makapahimuot sa usa ka panahon apan sa madali lang mawala ang iyang kailibgon. Morag adunay kulang gayud.
Ang mosunod maoy uban sa mga hulagway ug ilhanan sa kinaugalingong kinabuhi. Ang Espiritu Santo lamang ang makahubad ug makabutang niini sa imong kaugalingon. Sa imong pagbasa, susiha ang imong kaugalingon sa atubangan sa Dios. Kinaugalingon nga Kinabuhinaka-Amgo ba Ikaw ug: -Usa ka tinago nga espiritu sa garbo o mapahitas-on nga pagbati tungod sa imong kalampusan o kahimtang – tungod sa imong maayo nga pagbansay o panagway – tungod sa imong kinaadman ug katakus – usa ka mahinungdanon, iya-iyahon nga espiritu? Prov. 16:18, 20:6; 25:14; Roma 12:3; Sant. 4:6.
Ang pagtukod sa usa ka husto ug kasaligan nga katukoran mamahimo pinaagi sa paggamit sa usa ka galamiton nga gitawag og tonton. Kon wala ang ingon nga galamiton, ang magtutukod bisan pa’g maayo’g tuyo ug matinud-anon, malagmit makabuhat sa mabug-at nga mga sayop. Sa ingon usab, ang atong mga kinabuhi ug mga pagtoo gikinahanglan nga matultolan pinaagi sa tonton sa Pulong sa Dios. Basaha ang Salmo 119:105; 2 Timoteo 3:15-17; Amos 7:8.
Nagpuyo kita niining kalibutana diin ang matag-usa ganahan maghimo ug mga pasumangil. Halos sa tanang butang ang imong hunahuna sa kanunay anaa niana dili ka gusto modawat o moatubang sa kamatuoran nga ingon niana, mao nga, nangita ka ug paagi aron makalihay ang imong kaugalingon, sa paghuna-huna nga ang pasumangil makapagawasnon kanimo. Sa imong hunahuna ang imong mga pasumangil makapagawasnon ba kanimo atubangan sa Dios? May ikapasumangil ba ang kaluwasan? Ang imong mga pasumangil sa pagkatinuod dili makapagawasnon kanimo. Sa dihang si Adan ug si Eva nakasala, sila nagsulay sa paghimo ug mga pasumangil ug gibali ang pagbasol sa usag usa, naghunahuna nga pasagdan ra sa Dios ang ilang sala kay naghatag man sila ug pipila ka rason kong ngano sila nahulog sa pagpakasala. Apang, atong mabasa sa Biblia nga ang Dios sa gihapon nagsilot kanila. Ang Dios dili modawat ug mga pasumangil, bisan kon unsa pa sila ka malimbongon nga giplano, ug bisan pa sa imong paghimo sa imong kaugalingon nga inosente tan-awon (Genesis 3:9-19; Galacia 6:7-8).
Nakahibalo ka ba nga ang Biblia nagtudlo nga ang tanang tawo nahimugso diha sa sala, ug kinaiya niyang mobuhat ug dautan? Sa ingon niini ang tanang tawo anaa sa nawala nga kahimtang ug kabutang. “Kitang tanan sama sa mga carnero nanghisalaag; ang tagsatagsa kanato misimang sa iyang kaugalingon dalan…” (Isaias 53:6). “Kay gikan sa sulod sa kasingkasing sa mga tawo manggula ang mga mangil-ad nga mga hunahuna; ang mga pagpakighilawas, ang mga pagpangawat, ang mga pagbuno, ang mga pagpanapaw, ang mga kahikaw, ang mga pagkadautan, ang paglimbong, ang kaulag, ang dautang tinan-awan, ang pagpasipala, ang pagpalabilabi, ang bi-nuang” (Marcos 7:21, 22). Salmo 51:5
Nasayud ba ikaw nga hingkaplagan ka nga sad-an sa Balaan nga Dios, ug nga gihukman sa kamatayon? Kon ang makasasala nga tawo molingkawas niini nga walay katapusang kamatayon ug nga sa walay katapusan mamaluwas, kinahanglan siya magdawat sa kalooy sa Dios. Ang kalooy niining kahimtanga ang Dios mag dumili ngari nato sa silot nga angay kanato. Apan ang Dios dili maghatag sa iyang kalooy ngadto sa mga tawo nga walay kondisyon, bisan tuod ang kaluwasan libri. Walay bili (nga bayad) ug dili ka bugtian ug bisan unsa. Ang kondisyon nga ang Dios makahatag ug kalooy mao ang paghinulsol.
Kining mga butanga ug daghan pang uban pang mga kahimtang nag-abot sa mga tawo sa tanang nasyonalidad ug kultura. Daghang mga tawo, batan-on ug tigulang, nag-atubang og mga sakit nga walay tambal. Kada tuig, daghang tawo ang mamatay tungod sa sakit nga dili na maantos. Ang kakulang sa pagkaon, tubig, sinina, ug igong puy-anan maoy tinuod gayod nga mga kahimtang nga nagsamok sa milyon-milyong mga tawo.
Ang kasamok ug mga problema anaa sa tanang dapit. Ang sakit, kasubo, ug daghang kadaot maoy bahin sa kinabuhi. Diin nagsugod kining tanan? Kanunay ba nga ingon niini? Ang Bibliya, ang Pulong adunay mga tubag niining mga pangutanaha.
Anaa kang Kristo ang seguridad sa tanan nga mga Kristohanon. Namatay Siya alang kanato, gipasaylo kita Siya, ug nagsaad Siya og lugar sa langit alang sa mga matinumanon. Didto, kita magpabilin nga may seguridad diha sa iyang presensya. Bisan karon nga panahon ang mga Kristohanon adunay kasegoraduhan sa kaluwasan kung sila magpabiling matinumanon, samtang buhi pa sila, uban kanila ang giya sa balaang espirito, ug sila mamatay, anaa ang saad nga puloy-anan sa Langit.
Usa ka hamubo nga eksposisyon pinaagi sa pangutana ug tubag nga magpamatuod sa lima ka kamatuoran sa Kristohananong pagtulon-an mahitungod ni Jesus, ang atong Manluluwas. 1. ANG PAGPAKATAWO – Si Jesus mao ba gayud ang Dios nga nagpakatawo? 2. ANG PAGKALANSANG SA KRUS – Namatay ba gayus si Jesus gikan sa kamatayon? 3. ANG PAGKABANHAW – Nabanhawa ba gayud si Jesus gikan sa kamatayon? 4. ANG PAGKABANHAW – Mikayab ba gayud si Jesus ngadto sa langit? 5. ANG PAGBALIK – Mobalik ba gayud si Jesus pag-usab? (Si Jesus – Ang Dios nga nagpakatawo?)
Nagpuyo kita sa usa ka panahon diin ang tawo si kinsa tinood nga nahigugma sa Dios mobati ug pagtuaw uban kang David ug mag-ampo, “Tabangi, Oh Jehovah kay ang tawo nga diosnon nahurot; kay ang matinumanon nagakawagtang gikan sa taliwala sa mga anak sa mga tawo” (Salmo 12:1). Si Jesus nangutana, “ … kon moanhi ang anak sa tawo, makakaplag ba siya ug pagtoo sa yuta?” (Lukas 18:8).
Usa kini ka maayong pangutana nga kinahanglan ipangutana sa matag-usa la tawo. Mahitungod kini sa walay katapusang destinasyon sa kalag – kinabuhing dayon. Kon dili ka pa us aka Kristohanon, wala pa matawo pag-usab, si Jesus moingon: “…Kinahanglan magpakatawo kamo pag-usab” (Juan 3:7). Nagkahulugan kini ug pagsinati ug ikaduhang pagkatawo. Sa laing pagkasulti, pagkausab (convertar) – pagkautro “… aron pagapalaon ang inyong mga sala…” (Mga Buhat 3:19).
“Busa kon ang Anak magahatag kaninyog kagawasan, kamo tinuod nga mahimong gawasnon” (Juan 8:36). Ang tanan gusto nga mahimong gawasnon. Ang kagawasan sa pagsulti, hunahuna, relihiyon, ug balita maoy pangunang butang sa daghang katilingban sa kalibotan karon. Nakita sa katilingban nga gikinahanglan ang pagpugong sa kagawasan sa mga malapason sa balaod, aron tugotan ang uban sa pagtagamtam sa ilang hustong kagawasan. Mao kana ang hinungdan sa paglungtad sa mga bilanggoan. Ang mga tawo nga molapas sa mga balaod sa nasod mahimong mapiriso.
Atong atubangon ang mga kamatuoran. Ang makalilisang nga mga mangtas: pag-inom-inum, drgas ug imoralidad nagahulga ug nagadaot sa mga gihimo sa Dios nga hamili ug mayo. Sama sa mga gaway sa us aka kusgan nga kugita, kini sila mogunit ug mbalikos sa mga batan-on ug mga tigulang.
Aduna ako’y usa ka higala. Siya maoy akong pinakasuod nga higala. Usa Siya ka bootan ug gusto ko nga ikaw makaila usab Kaniya. Jesus ang Iyang pangalan. Hingyap usab Niya nga mahimu ka Niyang higala. Togoti ako sa pagsulti kanimo mahitungod Kaniya. Mabasa nato kini nga storya sa Biblia. Ang Biblia usa katinood. Pulong kini sa Dios. Ang Dios maoy naghimo sa kalibutan ug ang tanan nga ania niini. Siya ang Dios sa langit ug sa yuta. Siya naghatag og kinabuhi ug gininhawa sa tanang butang.
Malipayon ka ba? Ang kahadlok nga imong gibati tungod sa sala makakuha sa kalipay. Basin nakahunahuna ka, “Sa unsang paagi ako magmalipayon?” Aduna koy maayong balita para kanimo! Adunay usa ka tawo nga makatabang kanimo. Siya makapasaylo sa imong mga sala ug maghatag kanimo og walay katapusang kalipay. Jesus ang Iyang ngalan. Tugoti ako sa pagsaysay mahitungod Kaniya. Ang Iyang Amahan, ang Dios, Siya ang nagbuhat sa kalibutan. Gihimo Niya ang tanan nga ania sa kalibutan. Siya ang nagbuhat kanimo ug kanako.
Sa sinugdan gibuhat sa Dios ang kalibutan. Gibuhat Niya ang adlaw, bulan, ug mga bituon, mga hayop ug mga tanum. Sa ikaunom ka adlaw gibuhat Niya ang tawo sa Iyang kaugalingon nga dagway ug gihuypan Niya og gininhawa sa kinabuhi. Ang kinaunhan nga lalaki mao ni Adan ug ang iyang asawa si Eva. Ang Dios naghatag og usa ka panimalay alang kanila sa usa ka matahum nga tanaman.